فهرست طیفها
فصل سوم: بحث و نتیجه گیریطیف 3-1- کروماتوگرام گازی اسانس برگ عشقه67طیف 3-2- کروماتوگرام گازی اسانس ساقه عشقه68طیف 3-3- کروماتوگرام گازی اسانس میوهعشقه69طیف 3-4- کروماتوگرام گازی اسانس میوه لیلکی70طیف 3-5- طیف جرمی نمونه جداسازی شده 4,2 نونادینال79طیف 3-6- طیف جرمی استاندارد 4,2 نونادینال79طیف 3-7- طیف جرمی نمونه جداسازی شده آلفا- پینن81طیف 3-8- طیف جرمی استاندارد آلفا- پینن81طیف 3-9- طیف جرمی نمونه جداسازی شده لیمونن83طیف 3-10- طیف جرمی استاندارد لیمونن83طیف 3-11- طیف جرمی نمونه جداسازی شده ترانس بتا فارنسن85طیف 3-12- طیف جرمی استاندارد ترانس بتا فارنسن85طیف 3-13- طیف جرمی نمونه جداسازی شده تیمول87طیف 3-14- طیف جرمی استاندارد تیمول87طیف 3-15- طیف جرمی نمونه جداسازی شده بتا بیسابولن89طیف 3-16- طیف جرمی استاندارد بتا بیسابولن89طیف 3-17- طیف جرمی نمونه جداسازی شده لیینولئیک اسید91طیف 3-18- طیف جرمی استاندارد لیینولئیک اسید91طیف 3-92- طیف جرمی نمونه جداسازی شده پالمتیک اسید93طیف 3-20- طیف جرمی استاندارد پالمتیک اسید93
لیست علایم و اختصارات
NanometernmPart per millionppmWave numberCm -1Nuclear magnetic resonanceNMRHydrazyl1,1-diphenyl-2-picrylDPPHMinimum Bacteria concentrationMBCMinimum Inhibitory ConcentrationMICLuria – Betani mediumLBUltravioletUvVisibleVisPropyl GallatePG
ButylatedhydroxyanisoleBHAButylatedhydroxytolueneBHT
چکیده:
ترکیبات شیمیایی روغنهای اسانسی استخراج شده به روش تقطیر با آب ازبرگ، ساقه و میوه گیاه عشقه (هدرا پاستوچووی) و میوه گیاه لیلکی با دستگاه GC/MS شناسایی شدند. ترکیبات عمده در روغنهای اسانسی گیاه عشقه شامل: 4,2 نونادینال (42/16- 6/2 %)، آلفا- پینن (33/0- 25/2 (،بتا فارنسن( 97/6 -35/11 )، آلفا-کدرن (65/0-34/5 ) و گیاه لیلکی شامل پالمیتیک اسید (3/39%) لینولییک اسید (2/5%) اوکتا دکانوییک اسید (3/3%) میباشند. همچنین فعالیت ضد باکتریایی عصاره اتانولی روغنهای اسانسی برگ، ساقه و میوه گیاه عشقه با روش MIC بررسی شدند که عصاره های این گیاه اثرات و ضد باکتریایی مطلوبی از خود نشان دادند. فعالیت آنتی اکسیدانی عصاره گیاه عشقه با روش های DPPH، فنولی و فلاونوییدی اندازهگیری شده است و سپس با فعالیت آنتیاکسیدانی ویتامین) C آنتیاکسیدان طبیعی) و BHT (آنتی اکسیدان سنتزی) مقایسه شدند. با توجه به بررسی های انجام شده بر روی فعالیت آنتی اکسیدانی، عصاره گیاه عشقه فعالیت آنتی اکسیدانی بالایی نشان داده و این بی شک با ترکیبات مهم و مفید موجود در این گیاه مرتبط است.

مقدمه :
« و سپس از میوه های شیرین تغذیه کنید و راه پروردگارتان را به اطاعت بپویید، آنگاه از درون آن میوه ها شربت شیرینی به رنگ های مختلف بیرون آید که در آن شفاء مردمانست. در این کار نیز قدرت خدا بر متفکران پیداست.» ( نحل، 69 )
دنیای کنونی با تمام تلاش هایش برای تامین رفاه و آسایش بشر تنها یک روی سکه ای است که روی دیگرآن می کوشد تا صدمات ناشی از این تلاش را جبران کند. در این بین ظهور بیماری های ناشناخته یکی از مشکلات اساسی است، به گونه ای که توجه به تغذیه و سلامت جسم و روان بیش از پیش مورد توجه قرار گرفته است و انسان برای مقابله با مشکلات جسم و روان به تولید داروهای سنتزی روی آورده است.
گیاهان دارویی در ایران پیشینه ای بسیار طولانی دارند. پزشکی و درمان در ایران به دوران آریایی حدود 7000 سال قبل از میلاد مسیح بر می گردد. نخستین پزشک آریایی تریتا1 یا آترت2 نام داشت که از دیدگاه زرتشت و اهورا مزدا شخصی بود پرهیزکار، دانا و توانا که برای نخستین بار تب و زخم نیزه را درمان کرد. در تمدن آریایی تاکید زیادی بر حفظ و بقای گیاهان شده است، در این تمدن دوگیاه « مورد و انار» مقدس بودند و همواره در بین مردم از ارزش والایی برخوردار بودند. همچنین، در تمدن ایران باستان در کتیبه های مربوط به هخامنشیان، از زعفران به عنوان گیاهی دارویی با خواص و کاربرد بسیار فراوان یاد شده است.
اسانس ها به دلیل معطر بودن و داشتن طعم های مشخص و مختلف در صنایع غذایی، عطر سازی و لوازم آرایشی، داروسازی و به طور کلی در صنایعی که محصولات معطر و یا دارای طعم خاص تولید می کنند مورد استفاده قرار می گیرند. علاوه بر این در فراورده های دارویی مختلف مانند شربت، کرم، پمادو لوسیون به کار می روند. یکی از اشکال مصرف عمده این ترکیبات به صورت بخور می باشد. لازمه استفاده هر چه بهتر از این ترکیبات، شناخت مواد متشکله آنها میباشد و با توجه به این نکته که بسیاری از گونههای گیاهی موجود در ایران حاوی روغنهای اسانسی هستند، لزوم مطالعه در این زمینه به خوبی حس میشود. لذا در این پایان نامه اسانس و عصاره تعدادی از گونههای گیاهی بومی ایران مورد بررسی شیمیایی قرار گرفته تا با آگاهی کامل از ترکیبات موجود در این گیاهان بتوان از خواص مختلف آنها در زمینههای گوناگون بهطور کامل و صحیح استفاده کرد.
تیره آرالیاسه 1
تیره آرالیاسه شامل گیاهانی پراکنده در مناطق استوایی و بین استوایی به ویزه هند، مالزی و نواحی گرم آمریکاست. فقط بعضی از انواع زیستی و محدودی از گونه های دیگر آن در سایر نواحی به غیر از آنچه ذکر شد، پراکندگی دارند. این تیره شامل 65 جنس و 800 گونه است ]1[.
این گیاهان به صورت درختچه های راست یا بالا رونده و به ندرت علفی می باشند، برگ هایی با پهنک بزرگ، ساده یا مرکب از برگچه ها دارند. گل های آنها کوچک به رنگ سفید یا زرد منظم، نر – ماده یا منحصراً دارای یکی از اجزای گل، بندرت دو پایه و مجتمع به صورت چتر یا سنبله است. اجزای گل آنها معمولاً 5 تایی است ولی در بین آنها نمونه های فاقد گل و یا دارای گلبرگ های بیشتر یا کمتر از 5 قطعه نیز دیده می شود. مادگی آنها شامل تخمدان تحتانی یا فوقانی مرکب از 1 تا 5 خانه محتوی یک تخمک در هر خانه است. میوه آنها به اشکال مختلف سته یا شفت یا مرکب از قطعات جدا شده است ]2[.
از جنس های مهم این تیره می توان از گونه های زیر نام برد.
جنس های مهم خانواده آرالیاسه
40 گونهAralia5 یا 6 گونهHedera150 گونهSchefflera

1-1-1- مشخصات جنس هدرا
هدرا که در فارسی به داردُوست، ولگ، پاپیتال و پیچیک معروف است، درختچه ای پیچنده و بلند از تیره ی آرالیاسه است ]3[. انواع مختلف هدرا دارای برگهایی بزرگ یا کوچک با بریدگی هایی در حاشیه هستند که پس از بلوغ تغییر شکل داده، فاقد لب، تیره رنگ تر و ضخیم تر می گردند، هم چنین جوانه های گیاه نیز سخت تر می شوند. رنگ برگها از سبز تیره تا سبزمایل به خاکستری و یا برگهای ابلق «سبز و زرد» بسته به گونه های گیاه تغییر می کند. به طور کلی نسبت به شرایط محیطی دارای قدرت سازگاری بالایی می باشد و در حرارت بالا و پایین و روشنایی کم و زیاد می تواند رشد کند. آن دسته از این گیاه که برگ های ابلق دارند، نسبت به سرما و خسارات ناشی از باد دارای تحمل بیشتری می باشند. انواع ضعیف این گیاه را می توان در گلخانه ومحیط های بسته پرورش داد. این گیاه پوششی تا هنگامیکه در کنار یک مانع عمودی قرار نگیرد بالا نمی رود. اگر مانع عمودی یک درخت باشد بهتر است از بالاروی هدرا جلوگیری نمود و یا اینکه به صورت کنترل شده آن را هدایت کرد، زیرا تجمع آن روی تنه درخت سبب خشک شدن درخت می گردد ]4[. رشد این گیاه در ابتدا کند می باشد، در عین حال انواع ابلق آن نسبت به سبز رشد کمتری دارند. اوایل تا اواسط پاییز زمان گلدهی هدرا می باشد. گلهای آن به رنگ سبز مایل به زرد و نیمه کروی با بویی مشابه بوی عسل می باشند. میوه ی آن سیاه رنگ به قطر 6 – 10 میلی متر و درون آن به تعداد متنوع دانه وجود دارد. میوه ی داردوست دارای اثر مسهل و کمی سمی است ]5[. در مناطق گرم نواحی مدیترانه ای از ساقه ی مسن این گیاه، به خودی خود با ایجاد شکاف، رزین مخصوصی خارج می شود که در طب سنتی با نام صمغ هدرا با کاربرد قاعده آور مصرف می شود. در بافت های این گیاه، گلیکوزیدی به نام هِدِرین3 موجود است که اثر قی آور و مسهل دارد. دم کرده ی برگ و همچنین صمغ آن که لادن نامیده می شود نیز قاعده آور است ]6[. مصرف عشقه سبب افزایش میزان توانایی، قوت و شادابی می شود. این ویزگی ها سبب می شود این گیاه همانند قهوه نقش یک محرک را بازی کند. اما این داروی محرک اغلب کنش بخش های اصلی بدن را سامان می بخشد و زودرنجی، طپش قلب، اعتیاد و نگرانی در زمره پاره ای از عوارض جانبی ناشی از مصرف این گیاه است. از طرف دیگر عشقه هیچ گونه عارضه منفی از خود برجای نمی گذارد و در طول حداقل 2000 سال گذشته از آن استفاده شده است. عشقه در جنگل های شمال به مصرف خوراک دام می رسد و در باغ ها برای تزیین کاشته می شود ]7[. انواع گونه های این گیاه عبارتند از ]8[ :
1-1-2 گونه های جنس هدرا
H. ColchiaH . CanariensisH . algeeriensisH . cypriaH . ibericaH . maderenisisH . hibernicaH . pastuchoviiH . helixH . maroccanaH . rhombeaH . nepalensis
1-1-1-1- هدرا پاستوچووی4 (عشقه)
گونه ی عشقه گیاهی همیشه سبز و بالارونده با ارتفاع بیش از 25 سانتی متر است که در فضای سبز منزل و بیرون به عنوان پوشاننده تنه لخت درختان مورد استفاده قرار می گیرد و گروهی در گلدان و گروهی پوشاننده خاک هستند. این گیاه سریع الرشد بوده و شکل برگ ها در انواع مختلف آن متفاوت است و هوای گرم و خشک را دوست ندارد، شکل1-1
منشاء : یک گیاه باستانی که در قسمت های شمالی می زیسته است.
نور : نور کامل اما غیر مستقیم لازم است ، نوع دو رنگ آن به نور بیشتری نیاز دارد. نور زیاد باعث سفیدی و کمرنگ شدن گیاه می شود.
برگ ها : متناوب، ساقه بلند و سفت
گل ها : کوچک یا نا پیدا، چتری و دوجنسی
فصل گل : بر حسب شرایط متفاوت است، ولی در داخل آپارتمان هیچ وقت گل نمی دهند.
موقعیت : در همه جا می توان از این گیاه استفاده نمودبه ویژه در هوای آزاد و نور کافی.
تکثیر : بوسیله تقسیم توسط قلمه صورت می گیرد ]9[.
شکل 1-1 گیاه عشقه
1-1-2- تیره نخود1
تیره حبوبات یا نخود اغلب از راسته ی گل سرخ از گیاهان دولپه می باشد. گیاهان این تیره عموماً دارای برگ های مرکب شاخه ای، گوشوارک دار و گل های 5 پر، دو چرخه دارند که به میوه ای از نوع نیام دو کفه ای تبدیل می شوند . تیره حبوبات بعد از تیره کاسنی تقریباً دومین تیره مهم گیاهان گلدار است که نزدیک به 430 گونه و حدود 13000 زیر گونه دارد ]7[. این تیره دارای 3 زیر تیره به نام های میموزه، سبز الپینه و پاپیوناسه است:

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

گیاهان زیر تیره شب خسب یا میموزه اغلب به صورت درختچه یا درختان بلند پیچان هستند و نمونه های مهم و یکساله نظیر گل حساس(میموزا پودیکا) و بعضی اکا سیاهای کوچک نیز در بین آنها وجود دارند. گل ها به صورت گل آذین سنبله یا گل آذین کروی متراکم و مجتمع هستند. جام گل منظم ولی بسیار کوچک است و از 5 میلی متر تجاوز نمی کند.
گیاهان زیر تیره سبز الپینه همگی درختچه ای، دارای پرچمهایی آزاد و تخمک هایی واژگون و دانه هایی غالباً آلبومین دار هستند. گیاهان این زیر تیره جز چند جنس تقریباً همه در مناطق گرمسیری بصورت درختانی با برگهای گوشوارک دار و مرکب شانه ای یا دو شانه ای منتشر شده اند.
گیاهان زیر تیره پا پیوناسه به صورت علفی یا چوبی دارای گل هایی نامنظم و جامی با پرآذین درفشی هستند. پرچم ها 10 عدد و غالباً به هم پیوسته اند. تخمدان محتوی تخمک های واژگون و دانه ها فاقد آلبومین هستند ]9[.
Fabaceae 1
1-1-2-1- مشخصات جنس لیلکی1
درخت لیلکی از تیره نخود و بومی منطقه هیرکانی است و در ایران از آستارا تاگرگان، در جلگه هاو دره ها انتشار یافته است. تاج درخت لیلکی، باز و پهن است. برگ های آن مرکب و شانه ای است. طول برگ های مرکب 15 – 25 سانتی متر بوده و 12 – 20 برگچه بیضی شکل به طول 2 – 5 سانتی متر دارد. میوه های آن کشیده و عنابی رنگ و درشت می باشند]10[ و میوه سبز آن برای تغذیه گاوهای گوشتی به مصرف می رسد. میوه رسیده آن علوفه زمستانی گاوها را تشکیل می دهد. پوست درخت نیز در صورت اجبار به مصرف تعلیف می رسد. تنه و شاخه های لیلکی، دارای خارهای درشت به طول 15 سانتی متر می باشد. چوب لیلکی خیلی سخت است و در مصارف روستایی، برای پایه های کندوج (انبار برنج) و پایه بنا بکار می رود. ریشه دوانی لیلکی، سطحی و زیر سطحی، کوتاه و منشعب می باشد. به طور کلی رشد رویشی این گونه، از اواسط فروردین ماه آغاز می شود و در خرداد ماه به گل می نشیند و در آبان ماه میوه های آن می رسد. این گیاه در طبیعت از طریق ریشه، کنده و بذر تکثیر می یابد. در مطالعه تاثیر فاکتورهای حیاتی و نقش عوامل مخرب در محدود نمودن پراکنش لیلکی مشخص شد که عوامل اصلی محدود کننده پراکنش لیلکی، چرای شدید دام، بهره برداری به منظور سوخت و پایه های حصار می باشند. از طرف دیگر دامداران از میوه های لیلکی برای تغذیه دام استفاده می کنند.
شکل 1-2 گیاه لیلکی
– شیمی جنس عشقه
بررسی های مکیارلو و توکر روی روغن اسانسی ساقه و برگ گیاه عشقه نشان داد که و ترکیبات جرماکرن دی5، بتا کاریوفیلن6، سابینن7، آلفا و بتاپینن8و لیمونن9 در این گیاه وجود دارند]11[.
همچنین، در گزارش دیگری از بررسی های انجام شده بر روی روغن اسانسی برگ این گیاه وجود ترکیبات ترپنویید ساپونین 10و تری ترپنویید11 از جمله : آلفا، بتا وگاما هدرین12 در این گیاه ثابت شد]12[.
کریستین و همکارانش پژوهش های خود را بر روی اسانس میوه این گیاه متمرکز نمودند، نتایج این بررسی ها شناسایی ترکیبات ترپنویید ساپونین از جمله هلیکسوساید ای و بی13 و سه نوع هدروساید 14بوده است ]13[.

1-1-4- شیمی جنس لیلکی
محققین دانمارکی بر روی دانه ی گیاه لیلکی تحقیق کردند و یک محصول جدید و طبیعی تحت عنوان 2(s) , 3(s)- 3- hydroxyl- 4- methyleneglutamic را شناسایی کردند ]14[.
پژوهش هایی توسط دیگر محققین دانمارکی بر روی دانه ی این گیاه منجر به شناسایی ترکیب y-l-Glutamyl-l-pipecolic acid شد ]15[.
همچنین هفت فلاونویید از بخش های هوایی گیاه لیلکی با استفاده از روشهای طیف سنجی شناسایی شده اند که به عنوان عوامل ضد میکروبی و آنتی اکسیدانی مورد استفاده قرار خواهند گرفت]16[.
در پژوهش های دیگری از عصاره متانولی میوه گیاه لیلکی سه نوع ساپونین تحت عنوان triterpenoids، Gleditsoside، Gleditsia saponins C and F جداسازی و شناسایی شد]17[.
1-2- روغن های اسانسی
1-2-1- تعریف
اسانس ها مایعاتی فرار و منعکس کننده و حاوی ترکیبات معطر و بی رنگ با منشأ ترپنی، الکلی و … می باشند. اسانس ها مخلوطی از مواد مختلف با ساختار شیمیایی بسیار متفاوت از یکدیگر هستند که عامل بوی خوش یا مزه در گیاه می باشند. اسانس ها در بسیاری از گیاهان وجود دارند، از مهم ترین تیره های دارای اسانس می توان به تیره های نعناییان، چتریان، کاج، برگ بو و بعضی از گیاهان خانواده روزاسه و کاسنی اشاره کرد. استفاده از اسانس ها و مواد خوشبو کننده تهیه شده از گیاهان از زمان های بسیار دور برای حفظ سلامتی و تقویت جسمانی و روحی رایج بوده است . مصریان 4500 سال پیش از میلاد از عصاره گیاهان معطر مانند گل رز، برگ درختان و موارد مشابه دیگر برای مصارف آرایشی، طبی، مناسک مذهبی و آیین ها استفاده می کردند. بر اساس اسناد به دست آمده مصریان 4 قرن پیش از میلاد برای مومیایی کردن فراعنه از این اسانس ها استفاده می کردند . امروزه اسانس ها به دلیل معطر بودن و داشتن طعم های مشخص، به طور گسترده ای در صنایع غذایی، عطر سازی، دارویی، آرایشی و بهداشتی مورد استفاده قرار می گیرند .
اسانس ها در برخی بافت های گیاهی مانند مرکز سلول یا در محل ذخیره اسانس زیر پوشش کرکی، غده های کوچک یا در فضای میان سلولی جمع می شوند. به عنوان مثال در گیاهان خانواده نعناییان اسانس ها در تارهای ترشح کننده، در خانواده روزاسه به ویژه گل سرخ در گلبرگ ها، در تیره کاج در مجراهای لیزیژن و شیزون و در تیره فلفل در سلول های پارانشیمی وجود دارند .
دلیل تشکیل و نقش روغن های اسانسی هنوز به خوبی مشخص نگردیده است. ولی عقیده بر این است که این مواد به طور کلی باز مانده های ناشی از فرایندهای اصلی سوخت و ساز گیاهان می باشند مثلاً عطر برخی از اسانس ها دارای ویژگی دور کنندگی حشرات می باشد که در نطفه بندی گیاه و انتقال گرده از گیاهی به گیاه دیگر اهمیت دارد. روغن های اسانسی که توسط گونه های مختلف گیاهان، تولید و در اندام های گوناگون ذخیره می شوند، رابطه مستقیمی با سنتز زیستی، سوخت و ساز و فعالیت های زیست شناختی15 گیاه دارند که تابع شرایط اقلیمی محیط زیست گیاه هستند. اگر چه این روغن ها از نظر ترکیب شیمیایی با یکدیگر متفاوتند، اما در برخی از خواص فیزیکی مشترک می باشند که عبارتند از :
رنگ
اسانس ها ترکیباتی بی رنگ هستند اما به مرور زمان، درمجاورت هوا، به علت اکسایش و رزینی شدن تیره می شوند.
بو
بوی این مواد بی نهایت متفاوت است و این به علت وجود ترکیبات ویژه در این گیاهان می باشد.
طعم
اسانس ها دارای طعم های متفاوتی هستند از جمله طعم های شیرین، تلخ ، ملایم، گس و تند و سوزاننده می باشند .
وزن مخصوص
وزن مخصوص اکثر اسانس ها g/cm3 (172/1 – 842/0) است و اغلب انها سبکتر از آب می باشند.
فعالیت نوری
اکثر روغن های اسانسی روی نور پلاریزه اثر می گذارند و باعث چرخش آن می شوند. مقدار چرخش نوری روغن های اسانسی اغلب برای تشخیص آنها مفید می باشند.
دامنه ی دمای جوش
روغن های اسانسی در دمای بالاتر از 50 تا 60 درجه سانتی گراد بسیار سریع اکسید و پلیمریزه شده و به رزین تبدیل می شوند و به همین علت به نام روغن های فرار، روغن معطر، روغن های استری و… نامیده می شوند .
حلالیت
به طور کلی اکثر روغن‌های اسانسی در آب نامحلول می‌باشند، اما می‌توانند بو و عطر خود را به آب انتقال دهند. روغن‌های اسانسی در الکل، اتر، کلروفرم، اسید استیک گلاسیال، پترولیوم اتر و اغلب حلال های آلی حل می شوند.
1-2-2- شیمی روغن های اسانسی
در سالهای اخیر پیشرفت های زیادی در تجزیه روغن های اسانسی به وسیله دستگاه های پیشرفته انجام گرفته است. با استفاده از وسایل نو و روش های نوین بر اساس کروماتوگرافی گاز – مایع و کروماتوگرافی مایع با کارایی بالا (HPLC) به همراه دستگاه های طیف سنجی، نظیر طیف سنجی مادون قرمز، طیف سنجی رزونانسی مغناطیسی هسته (NMR) و طیف سنجی جرمی (MS)توانسته اند که به طور دقیق تمام اجزای تشکیل دهنده روغن های اسانسی، حتی در مقادیر کم را شناسایی کنند. از آنجا که روغن های اسانسی مخلوطی از ترکیبات شیمیایی گوناگون هستند، ممکن است ماده ی موثره بیش از یک ترکیب باشد. روغن های اسانسی معمولاً از بخش الئوپتین16 که قسمت مایع اسانس است و ترکیبی از هیدروکربن ها می باشد وبخش استئاروپتین17 که بخش جامد اسانس است، تشکیل شده اند. مقدار قابل ملاحظه ای از روغن های اسانسی ممکن است ترپنوییدها باشند و گروه مهم دیگر از ترکیبات تشکیل دهنده این روغن ها، فنیل پرو پانوییدها هستند که دارای حلقه فنیل متصل به زنجیره سه کربنی پروپان می باشند. در گیاهان این ترکیبات از اسید آمینه های عطری مانند فنیل آلانین و تیروزین که خود از شیمکیمیک اسید ساخته می شوند، سنتز زیستی می گردند.
1-2-3- روش های تهیه و استخراج روغن های اسانسی
مواد معطر موجود در گیاهان، که قسمت اعظم آن را روغن های اسانسی تشکیل می دهند، از ترکیبات بسیار متفاوت تشکیل شده اند، بنابراین استخراج آنها از گیاهان با یک روش انجام نمی گیرد و برای استخراج هر یک از آنها باید از روش مناسب و خاصی استفاده کرد. در زیر به شرح هر یک از این روش ها می پردازیم.
1-2-3-1- روش های تقطیر
تقطیر عبارت است از تبدیل بخار آب به قطرات که این تغییر و تحول تحت جریان هوای سرد صورت می پذیرد. استخراج روغن های اسانسی با استفاده از روش های تقطیر از قدیم معمول بوده، به طوریکه مصریها چهار هزار سال قبل از میلاد مسیح از تقطیر گیاهان معطر مانند گل رز، برگ درخت سدر و موارد مشابه دیگر برای مصارف آرایشی و طبی و مناسک مذهبی و آئین ها استفاده می کردند. به طور کلی تقطیر با یکی از سه روش زیر انجام می گیرد :]18[
تقطیر با آب
این روش برای گیاهان خشک شده یا گیاهانی که دراثر جوشیدن در آب احتمال خراب شدن آنها نمی رود، بکار می رود به دین ترتیب که گیاهان را به همراه آب مقطر در بالن ریخته و حرارت می دهند. آب که به حالت بخار در آید، مواد اسانس دار را به همراه خود می برد. آب و روغن اسانسی در قسمت مبرد، سرد شده و در لوله H شکل جمع می شوند. آبی که در لوله H جمع می شود، حاوی مقدار بسیار کمی اسانس است و آب معطر نامیده می شود با باز کردن شیر پایینی لوله H می توان آب معطر و سپس روغن اسانسی را به دست آورد.
تقطیر با بخار مستقیم
این روش جهت استخراج روغن اسانسی گیاهان تازه، نظیر نعناع سبز بکار می رود، بدین صورت که ابتدا گیاه مورد نظر را به اندازه لازم خرد کرده و از ظرف های الک مانند عبور می دهند، سپس گیاه خرد شده را در فلاسک های تقطیر قرار می دهند و بخار آب را از میان آن عبور می دهند. در این حالت بخار به همراه خود مقداری از روغن اسانسی گیاه تازه را خارج نموده و پس از سرد شدن در ظرف دیگری جمع می شود. شکل 1-2-1 نمونه ای از دستگاه تقطیر با بخار مستقیم را نشان می دهد.
شکل 1-2-1 دستگاه تقطیر با بخار مستقیم
تقطیر با آب و بخار آب
از این روش برای گیاهان خشک شده یا تازه ای استفاده می شود که احتمال دارد به وسیله عمل جوشاندن خراب شوند. در این روش مواد خام نظیر دارچین و میخک را خرد کرده، در یک فلاسک تقطیر ریخته و با یک لایه آب می پوشانند. سپس بخار آب را از میان مواد خام خیسانده شده عبور می دهند. روغن اسانسی و آب را بعد از سرد شدن در ظرف دیگری جمع می کنند.
در خاتمه روغن اسانسی و آب را با تقطیر در خلا از یکدیگر جدا می کنند ]18[.
1-2-3-2- استخراج توسط حلال
این روش جهت استخراج اسانس هایی مورد استفاده قرار می گیرد که در اثر تبخیر تجزیه می شوند و یا در مورد گیاهانی بکار برده می شود که مقدار روغن اسانسی آنها جزیی بوده و بکار بردن روش های دیگر امکان پذیر نباشد. در این روش، روغن اسانسی را به کمک حلال هایی که نقطه جوش آنها پایین است به وسیله روش های پرکولاسیون یا سوکسله استخراج می نمایند. پس از استخراج کامل، حلال هایی را که حاوی روغن اسانسی باشند، به وسیله تقطیر در خلاء و در دمای پایین از روغن جدا می کنند ]18[.
استخراج به کمک فشار
از این روش برای استخراج روغن های اسانسی موجود در پوست برخی از میوه ها مثل نارنج و لیمو استفاده می شود، در غیر این صورت کیفیت این روغن ها نامطلوب خواهد بود. در این روش ابتدا پوست میوه را روی صفحاتی که دارای تیغه های ریز می باشند، مالش داده که این عمل موجب جاری شدن قطرات اسانس به درون ظرف مخصوص می شود، از آنجا آنها را از ناخالصی های موجود جدا می کنند ]18[.
استخراج با چربی سرد
در این روش از یک روغن یا چربی بی بو استفاده می کنند، به این ترتیب که چربی را در یک ظرف پهن می ریزند و گیاه خشک شده را روی آن پخش می کنند. بعد از چند ساعت گیاه قبلی را برداشته و گیاه تازه را اضافه می کنند، با این کار اسانس گیاه در چربی حل می شود. پس از چندین بار تکرار این عمل، چربی اشباع از اسانس جدا می شود، که در این حالت به آن پماد گویند، سپس اسانس رابه وسیله الکل از چربی استخراج می کنند ]19[.
استخراج با چربی داغ
در این روش گیاه را با چربی با دقت حرارت داده، مرتب به هم می زنند و به صورت یک خیسانده غلیظ در می آورند، مرتب به هم می زنند. پس از آنکه چربی از روغن اسانسی اشباع شد، گیاه را خارج نموده و فشار می دهند تا چربی ها کاملاً از آن جدا گردند. سپس چربی های حاوی روغن های اسانسی را می گذارند تاسرد شوند و در خاتمه روغن فرار را به وسیله الکل در سه نوبت متوالی از چربی استخراج می نمایند.
استخراج به کمک گازها
یک روش جدید در استخراج روغن های اسانسی، استخراج با مایعات فوق بحرانی می باشد. در این روش از دی اکسید کربن مایع به عنوان حلال استخراج کننده استفاده می شود.دی اکسید کربن به سرعت در اندام های گیاه نفوذ می کند، زیرا دارای ویسکوزیته ی پایینی است و گرمای نهان تبخیر آن کم است و به آسانی می تواند از محیط عمل خارج گردد. دی اکسید کربن می تواند مواد معطر را در خود حل کند و در حالت گازی تشکیل دو فاز دهد. لذا در حوالی نقطه بحرانی طی دو عمل متناوب فشردن، که طی آن دی اکسید کربن به صورت مایع در می آید و انحلال رخ می دهد و انبساط، که موجب تغییر دی اکسید کربن به حالت گازی می شود. ضمن همراه آوردن اسانس از مواد معطر جدا می شود. در شکل صفحه 1-2-2 دستگاه مورد نیاز برای این روش نشان داده شده است] 20 [.
شکل 1-2-2 دستگاه استخراج روغن اسانسی به کمک دی اکسید کربن
1-2-4- طبقه بندی اسانس ها
اسانس های طبیعی
فراورده هایی هستند که از مواد خام گیاهی با یکی از روش های استخراج (تقطیر، فشردن یا استخراج با حلال ) بدست می آیند.
اسانس های شبه طبیعی
فراورده هایی هستند که از ترکیب مواد اولیه معطر به وجود می آیند و از نظر بو شبیه اسانس های طبیعی می باشند.
اسانس های مصنوعی

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب(به صورت کاملا تصادفی و به صورت نمونه) با شماره بندی انتهای صفحه درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود-این مطالب صرفا برای دمو می باشد

ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

اینجا کلیک کنید

فراورده هایی هستند که به طور تجاری از مواد شیمیایی آلی شبیه اسانس های طبیعی تهیه می شوند و بویی شبیه اسانس های طبیعی دارند.
1-2-5- کاربرد روغن های اسانسی
اسانس ها به دلیل معطر بودن و داشتن طعم های مشخص و مختلف در صنایع غذایی، عطرسازی و لوازم آرایشی، داروسازی و به طور کلی در صنایعی که محصولات معطر و یا دارای طعم خاص تولید می کنند، مورداستفاده قرار می گیرند. اسانس ها در دارو سازی و پزشکی برای تولید ترکیبات دارویی مختلف مانند شربت، کرم، پماد و لوسیون به کار می روند و یکی از اشکال مصرف عمده این مواد به صورت بخور می باشد. همچنین، از اسانس ها در صنایعی تقطیر تهیه حشره کش ها، تهیه آدامس های معطر، تهیه ی خمیر دندان و لوازم آرایشی و بهداشتی، عطر سازی، فراورده های خوراکی و بسیاری موارد دیگر استفاده می شوند. کاربرد عمده ی اسانس ها در علم آروماتراپی (عطر درمانی) می باشد. آروماتروپی یا عطر درمانی استفاده از روغن های معطر بدست آمده از گیاهان در درمان بیماری های جسمی و روحی (معالجه عمومی) می باشد و موجب سلامتی بدن، حفظ تعادل بدن و آرامش بخشی به انسان می شود. به طور کلی هر روز به اهمیت روغن های اسانس بیشتر پی برده می شود و موارد استعمال آنها ابعاد وسیع تری پیدا می کند.
اثرات دارویی اسانس ها
1-2-6-1- اثرات گوارشی
مصرف خوراکی اسانس باعث تحریک ملایم غشاهای موکوسی دهان و دستگاه گوارش می شود. همچنین ایجاد احساس گرمی و افزایش بزاق را به دنبال دارد. به همین دلیل، اسانس ها به عنوان بادشکن و ضد نفخ موثرند. سایر اثرات گوارشی اسانس ها عبارتند از : ضد اسپاسم گوارشی و جلوگیری از اشتهای کاذب (اسانس زیره سبز 18)، هضم کننده ( اسانس ترخون 19) ضد اسهال عفونی ( اسانس مرزه 20) و ملین (اسانس بهار نارنج21 ).
اثرات قلبی و عروقی
روغن های حاوی ترکیبات آنتی اکسیدان از شکنندگی عروق و بروز سکته های قلبی جلوگیری می کنند.
اثرات تنفسی
از روغن های اسانسی حاوی سینئول، اوکالیپتوس، منتول و روغن لیمو در فرموله کردن داروهای بینی جهت درمان برونشیت و رنیت استفاده می کنند. هم چنین روغن اسانسی حاصل از گیاه لیمو22 به شکل استنشاقی جهت کاهش سرفه کاربرد دارد.
دیگر اثرات تنفسی اسانس ها عبارتند از : خلط آوری (اسانس زوفا 23) و ضد اسپام ریوی (اسانس درمنه دشتی24) ]10-9[
اثر کاهش قند خون
ترکیب دی فنیل آمین موجود در روغن اسانس گیاه درمنه پایین آورنده قند خون می باشد.
اثرات ضد میکروبی و ضد قارچی
یکی از بارزترین اثرات روغن های اسانسی ، اثرات ضد میکروبی و ضد قارچی آنها است که در این مورد مقالات متعددی منتشر شده است]21-23[. باکتری های گرم مثبت در مقابل اثرات ضد میکروبی روغن های اسانسی حساستر از باکتری های گرم منفی می باشند ]22[.
اثرات پوستی
به کارگیری روغن های اسانسی بر روی پوست سالم باعث تحریک و قرمزی، احساس گرمی، سوزش و به دنبال آن بی حس موضعی می شود، به همین دلیل از این ترکیبات به عنوان عامل ضد تحریک استفاده می کنند. برای نمونه از منتول به عنوان عامل ضد تحریک و ضد خارش موضعی بر روی پوست استفاده می کنند. سایر اثرات پوستی روغن های اسانسی عبارتند از : درمان لک های حاملگی و لک های آفتاب زدگی (اسانس لاواندولا25) و درمان جوش های چرکی و اکنه (اسانس باریجه ).
علاوه بر موارد فوق روغن های اسانسی دارای خواص درمانی دیگری نیز می باشند که عبارتند از:
پایین آوردن چربی خون با استفاده از روغن اسانسی موجود در شوید26.
افزایش شیردهی با استفاده از روغن اسانسی موجود در رازیانه27.
درمان افسردگی با استفاده از روغن اسانسی موجود در گل سرخ28.
درمان آفت و تبخال با استفاده از روغن اسانسی گیاه مورد29.
1-3- عصاره گیری
1-3-1- استخراج مواد متشکله دارویی
استخراج مواد موثره موجود در گیاه به وسیله ی حلالهای مختلف انجام می گیرد. عمل استخراج از زمانهای قدیم به ویژه در دوران جالینوس معمول بوده است. به طور کلی روش استخراج مواد موجود در گیاهان، به نوع بافت های گیاهی و ترکیبات گیاه بستگی دارد. انتخاب حلال خاص برای هر دسته از ترکیبات خام گیاهی بسیار مشکل است، زیرا همراه این ترکیبات مواد دیگری نیز وجود دارند که بر روی میزان حلالیت این مواد تاثیر می گذارند. به طور کلی بهترین حلالی که با آن می توان عصاره یک گیاه را بدست آورد متانول یا اتانول 80% یا 85% می باشد، زیرا محققین به این نتیجه رسیده اند که این حلالها می توانند 80% مواد متشکله گیاه را در خود حل کنند. اتانول 85% این مزیت را بر سایر حلال ها دارد که نشاسته موجود در گیاه به وسیله این حلال استخراج نمی شود.

دسته بندی : پایان نامه

دیدگاهتان را بنویسید